Bir Şirkette Rasyonel Düşünce Neden Nadir Görülür

Bir Şirkette Rasyonel Düşünce Neden Nadir Görülür

Çoğu şirket kendini rasyonel sanır.
Veri kullanır, panoları vardır, KPI’ları, danışmanları ve çerçeveleri vardır.

Ama kurumsal hayatta irrasyonel kararlar baskındır.

Bu bir insan problemi değildir.
Bu bir sistem problemidir.

1. Şirketler Gerçeği Değil, Güvenliği Ödüllendirir

Rasyonel düşünce çoğu zaman rahatsız edici sonuçlara götürür:

• “Bu strateji çalışmıyor.”

• “Bu lider darboğaz.”

• “Bu projeyi durdurmalıyız.”

Ama kurumsal sistemler şunları ödüllendirir:

• Doğruluk yerine uyum

• Netlik yerine sadakat

• Muhalefet yerine sessizlik.

İnsanlar şunu çok hızlı öğrenir:

Haklı olmak, güvende olmaktan daha az değerlidir.

2. Güç, Bilgi Zirveye Ulaşmadan Önce Onu Bozar

Bilgi üst yönetime ulaşana kadar:

• Riskler yumuşatılır.

• Başarısızlıklar yeniden çerçevelenir.

• Kötü haberler geciktirilir ya da seyreltilir.

Bu tehlikeli bir illüzyon yaratır:

Yönetim rasyonel kararlar aldığını düşünür.
Ama aslında filtrelenmiş bir gerçekliğe tepki verir.

Rasyonel düşünce, hiyerarşinin katmanlarında ölür.

3. Teşvikler Zekâdan Daha Güçlüdür

Çoğu çalışan rasyonel düşünecek kadar zekidir.
Sadece bunu yapmamayı seçer.

Neden?

• Primler kısa vadeli sonuçlara bağlıdır.

• Terfiler üstleri memnun etmeye bağlıdır.

• Kariyerler “ortamı bozmamaya” bağlıdır.

Bu yüzden rasyonel soru şuna dönüşür:

“Beni hangi karar korur?” “Hangi karar doğru?” değil.

4. Grup Düşüncesi, Bağımsız Düşünceden Daha Rahattır

Şirketler sosyal sistemlerdir.
Ve sosyal sistemler sapmayı cezalandırır.

Rasyonel konuşmak çoğu zaman şunlar demektir:

• Odadaki tek muhalif olmak

• Hızı yavaşlatmak

• Üst düzey bir anlatıyı sorgulamak

İnsanlar grupları yenmek için değil, onların içinde hayatta kalmak için evrimleşti.

Bu yüzden uzlaşma, doğruluktan daha güvenlidir.

5. Veri Rasyonellik Yaratmaz — Yorum Yaratır

Şirketler veriyi sever.
Ama veri konuşmaz. İnsanlar konuşur.

Ve insanlar veriyi şunlar için yorumlar:

• Mevcut inançları doğrulamak

• Geçmiş kararları haklı çıkarmak

• Politik pozisyonları savunmak

Bu yüzden şirketler aynı sayılara bakıp tamamen zıt sonuçlara varabilir.

6. Korku, En Güçlü Karar Alma Gücüdür

Korkular:

• Statü kaybetme

• Önemsizleşme

• Kontrolü yitirme

Korku şunları üretir:

• Aşırı analiz

• Bitmeyen toplantılar

• Geciken kararlar

• “İhtiyat” kılığına girmiş muhafazakâr tercihler.

Korku rasyonel bir maske takar.
Ama rasyonel değildir.

🔍 UPGROVIA İçgörüsü

Şirketlerde rasyonel düşünce nadirdir, çünkü şirketler gerçeğe göre değil; istikrara göre tasarlanmıştır.

Gerçek hareket yaratır.
Hareket gücü tehdit eder.

Peki Rasyonel Düşünceyi Ne Mümkün Kılar?

• Psikolojik güvenlik

• Net karar yetkileri

• Uyumlu teşvikler

• Kısa vadeli rahatsızlığa tolerans

• Sorgulanmayı ödüllendiren liderler

Bunlar olmadan rasyonellik teoride kalır.

Çoğu şirket zekâdan yoksun değildir.
Zekânın gösterdikleriyle yüzleşecek cesaretten yoksundur.